Rehabilitacija kirurškog bolesnika – osnovni principi

Kirurgija je grana medicine gdje rehabilitacija igra jednu od važnijih uloga u oporavku pacijenata pa je i uloga fizioterapeuta na kirurgiji od velike važnosti.
Dužnost fizioterapeuta je prijeoperativna priprema pacijenata (vježbe disanja u svrhu sprečavanja hipostatske pneumonije i ostalih plućnih komplikacija, učenje hoda sa štakama sa i bez opterećenja na operiranu nogu,…) i postoperativna rehabilitacija (vertikalizacija pacijenta, sprečavanje nastanka kontraktura, preveniranje fibroze ožiljaka,…).
Fizioterapijski postupci mogu biti prilagođeni samo određenom, zahvaćenom, dijelu tijela ili se može provoditi u svrhu mobilizacije cijelog tijela. Nekada se tretira i samo pojedini mišić ili vezivno tkivo. Pozitivne efekte pravilne fizioterapije mogu se očitovati na mišićnom-koštanom sustavu, živčanom i endokrinološkom sustavu te na cirkulaciji. Nakon operativnih zahvata, posebnu vrijednost imaju vježbe za povećanje opsega pokreta i održavanje mobiliteta mekih tkiva i zglobova. Nadalje, vježbe koje se provode u postoperativnoj rehabilitaciji su i vježbe koordinacije (ukoliko je ista izgubljena ili oslabljena), vježbe za razvijanje i poboljšavanje mišićne snage, vježbe izdržljivosti te vježbe relaksacije i opuštanja mekih tkiva.
Postoji razlika u građi vezivnog tkiva s obzirom na funkciju i anatomski položaj tkiva. Tako su tetive i ligamenti građeni od gustog vezivnog tkiva, pretežno kolagenih vlakana, koji je poredan u snopove između kojih se nalaze vezivne stanice, fibrociti, fibroblasti i neizdiferencirane mezenhimalne stanice. Vezivno tkivo zglobnih čahura, periartikularno tkivo, tkivo fascije, subkutano tkivo, mišićno tkivo (perimizij, epimizij, endomizij) i živčano tkivo (epineurij, perineurij, endoneurij) građeno je od rijetkog ili rahlog veziva u kojem prevladavaju elastična vlakna.
Kolagena vlakna u tetivama raspoređena su linijski u smjeru njihove uzdužne osi odnosno u smjeru djelovanja mišićne sile. Kolagena vlakna se udružuju u manje snopove. Ligamenti su građeni slično, a jedina razlika je u tome da je raspored kolagenih vlakana i stanica u ligamntu manje pravilan. Fibrociti su zvjezdoliki, poredani su između kolagenih snopova, a nastavcima se šire između snopova kolagenih vlakana. Time još više povećavaju čvrtoću vezivnog tkiva. Takav raspored omogućuje rastezanje snopova kolagenih vlakana pri mišićnoj kontrakciji.
Tvar koja ispunjava prostore između vlakana i stanica naziva se osnovna međustanična amorfna supstancija koja ima važnu ulogu u funkciji vezivnog tkiva. Sastoji se od mukopolisaharida i hijaluronske kiseline vezane za bjelančevine. Osnovna supstancija vezivnog tkiva povezuje vezivna vlakna čiji se spoj ili hvatište može mijenjati uslijed djelovanja produžene tenzije ili uslijed djelovanja produženog kontakta. Opaženo je da se kolagen vrlo brza stvara u području ozljede, već nakon 24 sata. Razvije li se gusto vezivno tkivo na tim mjestima, otpor kontarkciji je vrlo velik i značajan.

Ako se za vrijeme zacijeljivanja rane odvija pokret, razvije se funkcijsko vrijedno areolarno vezivno tkivo. Ako rana zacijeljuje u imobilizaciji, stvara se ožiljak građen od gustog ili fibroznog nefunkcionalnog vezivnog tkiva. U tkivima koja su imobilizirana edemom također se stvara gusto vezivno tkivo.
Izostankom fiziološke pokretljivosti zgloba i mekih tkiva zbog kontrakture, fibroze ili imobilizacije, nepovoljno utječe na zglobnu hraskavicu i druga tkiva. Sinovijalna tekućina ima važnu ulogu u prijenosu hranjivih i metaboličkih supstancija u zglobu, a ta funkcija je istovremeno u velikoj međusobnoj zavisnosti sa mobilnošću zgloba.

U imobiliziranom zglobu ta je funkcija zakočena što dovodi do smanjenja ili blokiranja metabolizma i anaboličkih procesa u stanicama vezivnog tkiva i hrskavice. Posljedica toga je razvijanje degeneracije i gubitak hrskavičnog matriksa.

Dejan Subota

(izvor teksta: Prof. Dr. Sc. Ivo Jajić: Specijalna fizikalna medicina)